Fore-edge painting ศิลปะบนปากหนังสือ

'Fore-edge painting' ศิลปะบน 'ปากหนังสือ'
จากวัฒนธรรมการตกแต่งหนังสือ สู่การใช้ 'ขอบกระดาษ' เป็นส่วนหนึ่งในงานออกแบบ

ย้อนไปในศตวรรษที่ 10 ถึง 18 มีวัฒนธรรมการตกแต่งหนังสือโดยใช้เทคนิค 'Fore-edge Painting' ซ่อนภาพวาดไว้ที่ 'ปากหนังสือ' เพื่อเพิ่มความพรีเมียมและความลึกลับให้แก่หนังสือ การที่หนังสือมี 'Fore-edge Painting' ซึ่งใช้ช่างฝีมือเฉพาะทางในการสร้างสรรค์ อีกทั้งช่างบางคนก็ถึงกับเคลือบทองขอบหนังสือ ทำให้หนังสือกลายเป็นสัญลักษณ์ของความหรูหราและความมีรสนิยม

จนมาถึงในโลกสมัยใหม่ การใช้ขอบกระดาษก็ยังคงเป็นพื้นที่แห่งการสื่อสารที่น่าสนใจ

ในช่วงที่ผ่านมานี้หลายสำนักพิมพ์ทำสีขอบหนังสือแล้วก็ทำให้ย้อนนึกถึง 'ชุดหนังสือขอบดำ' ของสำนักพิมพ์สมมติ ที่ปรากฏต่อสายตาผู้อ่านครั้งแรก ในปี 2555 โดยในเวลานั้นออกมาเป็นวรรณกรรมไทยสามเล่มคือ

1. คนแคระ (ฉบับพิมพ์ครั้งแรก) โดย วิภาส ศรีทอง
2. การหมุนตัวอย่างแข็งของฟ้าร้อง พูลวรลักษณ์ โดย ฟ้า พูลวรลักษณ์
3. สาระของความว่างเปล่า โดย สมพงษ์ ทวี

 และในภายหลังมีการออกเล่มอื่นเพิ่มเติมคือ
4. เพลงรักคนพเนจร โดย แดนอรัญ แสงทอง
5. เมืองเย็น โดย อนุสรณ์ ติปยานนท์
6. หมวกทรงกลมลอยวนรอบกรวยฝน โดย อุเทน มหามิตร
7. ดวงตาหลังศีรษะ โดย จักรวาล สายธารธรรม
8. เลือน โดย อติภพ ภัทรเดชไพศาล
9. น้ำตาปารวตี โดย นิธิ นิธิวีรกุล

ด้วยคอนเซ็ปต์ที่อยาก 'ออกแบบหนังสือที่' ไม่ใช่แค่ 'หน้าปก' และเพื่อสร้างเอกลักษณ์ขึ้นมานี้ ทำให้เป็นจุดเริ่มต้นของ 'หนังสือขอบดำ' หนังสือที่เมื่อเปิดอ่านไปแล้วจะทำให้มือดำ ติดไปกับผู้อ่านเหมือนเนื้อหาภายในเล่ม

แม้เราจะไม่ได้ออกหนังสือขอบดำเพิ่มเติม แต่เราเลือกที่จะเล่นกับปากหนังสือในรูปแบบที่คล้ายกับการทำ 'Single fore-edge painting' แทน และนำมันไปใส่ไว้ในหนังสือ 'สถาปัตยกรรมแห่งความรู้สึก: บทสํารวจความคิดสถาปัตยกรรมของ ปีเตอร์ ซุมธอร์ เขียนโดย สดานุ สุขเกษม' 1 ใน 4 เล่มเดือนตุลาฯ 68



'สถาปัตยกรรมแห่งความรู้สึก' ใช้เทคนิคการพิมพ์แถบสีดำ (ล้อไปกับรูปลักษณ์ของ 'Scale bar' ที่ 'เด็ก'ถาปัตย์' คุ้นเคยกันดี) ไว้บริเวณขอบด้านนอกสุดของหน้ากระดาษ ซึ่งเป็นพื้นที่เว้นว่างที่ส่วนใหญ่เป็นที่อยู่ของเลขหน้าและทำหน้าที่ป้องกันไม่ให้ตัวอักษรถูกตัดหายไปจากกระบวนการการทำหนังสือ

โดยเมื่อปิดหนังสือ ขอบกระดาษได้เรียงตัวกันอย่างสมบูรณ์ คำว่า 'ZUMTHOR' จะปรากฏขึ้นบริเวณปากหนังสือ เพื่อสื่อสารปรัชญาของสถาปนิกที่เชื่อใน 'รายละเอียดที่จับต้องได้' แม้ในส่วนที่เล็กที่สุดของหนังสือก็ยังถูกออกแบบให้ 'เปล่งเสียง' ออกมาอย่างมีนัย
..,

สำรวจเบื้องหลังสถาปัตยกรรมอมตะของซุมธอร์ ที่ไม่ใช่แค่การดูงานสำเร็จรูป แต่คือการถอดรหัสปรัชญาที่เปลี่ยนวิธีการรับรู้พื้นที่รอบตัวคุณ ได้ในเล่ม  สถาปัตยกรรมแห่งความรู้สึก โดย สดานุ สุขเกษม



สถาปัตยกรรมแห่งความรู้สึก
[ บทสํารวจความคิดสถาปัตยกรรมของ ปีเตอร์ ซุมธอร์ ]
Exploring Peter Zumthor’s Architectural Thinking

สดานุ สุขเกษม : เขียน
ปิยะวิทย์ เทพอำนวยสกุล : บรรณาธิการสำนักพิมพ์
สิทธิวัฒน์ เรืองพงศธร : บรรณาธิการเล่ม
DESIGN | ● สมมติ STUDIO ● | จิรวัฒน์ รอดอิ่ม
พิมพ์ครั้งแรก ตุลาคม 2568
ความหนา 184 หน้า
ราคาปก 250 บาท
ISBN : 978-616-562-077-2